Chceće-li sej nowe awto kupić
Na tutym městnje někotre wažne pokiwy za kup awta:
Awtowy wikowar smě kóžde jako nowowóz pomjenować, kotrež njeje so hišće w nadróžnym wobchadźe pohibowało a je z fabriki nowe. W tutym zwisku je Zwjazkowe sudnistwo raz rozsudźiło, zo smě so tež motorske jako nowe pomjenować, za kotrež měješe předawarnja awtow jenož krótkodobne dopušćenje (Kurzzeitzulassung). Dokelž njeje so w datym padźe wozydło w nadróžnym wobchadźe wužiwało, njetrjeba kupc z wróćostajenjemi ličić.
Wikowar z awtami rukuje dwě lěće za wěcne njedostatki. Rukowanje njemóže so při kupowanju nowowoza skutkownje wuzamknyć. Pola trjebaneho awta móže so rukowanski čas na lěto wobmjezować. Zakonske rukowanske prawidła pak płaća dale.
Zawinuje-li kupc při probowej jězbje z nowowozom wobchadne njezbožo, přewozmje zawěsćernja awtoweho domu škodu, jeli hodźi so kupcej jenož snadna njewobhladniwosć wumjetować. W padźe wulkeje njekedźbliwosće abo samo při wotpohledźe ma kupc zawinowanu škodu zarunać. Sobuzawinowanje wikowarja je pak móžne, hdyž je skomdźił kupcej do jězby posłužowanja jězdźidła dokładnje rozkłasć.
Wopisa so trjebane awto jako “bjez njezboža”, dyrbi wone być bjez škodow nad bagatelowej hranicu. Hranica leži něhdźe pola něhdźe 750 eurow. Trjebane awto z fachowsce reparowanej škodu laka abo małymi wužłobjenjemi njeje tuž žadyn njezbožowy wóz.
Jeli předa priwatnik trjebane awto, njetrjeba za wěcne njedostatki rukować. Formulacija kaž “wozydło kupi so pod wuzamknjenjom rukowanja za wěcne njedostatki” za wuzamknjenje rukowanja dosaha. Kedźbu při formulacijach kaž “kupjene kaž widźane” abo “kaž widźane a na probu jězdźene”. Tute njedosahaja za cyłkowne wuzamknjenje rukowanja. Předawar wuzamkuje tak jenož njedostatki, kotrež móže kupc při normalnym přehladanju awta bjez wěcywustojneho sam namakać.

Što ma so při zdźědźenju wobkedźbować, hdyž su so starši hladali?
Hač do lěta 2009 njeměješe dźěćo, kotrež na přikład swojeho nana w starobje hladaše, po smjerći nana prawo na zarunanje, hdyž je to přidatnju prócu nałožowało. Runja bratram a sotram zdźědźi tute dźěćo jenož podźěl, kotryž jemu po zakonju přisteješe, jeli njeje nan testamentariske postajenja na dobro hladaceho dźěsća nastajił abo hižo za swój čas přidatne dźěło financielne zarunał. Zarunanje hladanskeho wukona bě po smjerći nana jenož potom móžne, hdyž bě so dźěćo za čas hladanja swójskich dochodow přez dźěło wzdało. W tutym padźe měješe dźěćo přećiwo druhim namrěwcam prawo na zarunanje nastateje financielneje škody.
Wot 01. januara 2010 wobsteji zarunanske prawo tež za pad, zo hladace dźěćo dale swoje powołanje wukonja a přidatnje swójbneho hlada. Tute prawo płaći tež za rentnarjow, bjezdźěłnych abo domjacych. Dźěćo smě sej tohorunja priwatnu hladansku posłužbu k pomocy wzać, wšako je hladanje swójbneho wo wjele wobšěrniše, hač wukony hladanskeje posłužby.
Wažne je, zo potrěchi noworjadowanje jenož zakonskich namrěwcow. Přichodna dźowka, kotraž přichodneho nana hlada, njemóže wo namrěwcow zarunanje žadać. W tajkim padźe móže jenož pisomne dojednanje wo zarunanju abo wosebite testamentariske postajenje pomhać.
Zo njeby po smjerći nana zwada wo wysokosći zarunanja nastała, je radźomne, wobłuk hladanja dokładnje dokumentować. Najlěpje je, zo so hladanskehi dźenik wjedźe, do kotrehož so wšitke wukony a wudawki za kóždy jednotliwy dźeń zapisaja a po móžnosći wot hladaceho podpisaja.

Starši rukuja za swoje dźěći
Pokiw „Starši rukuja za swoje dźěći“ (Eltern haften für ihre Kinder) je zawěsće kóždemu znaty. Znate pak zawěsće njeje, zo pokiw tak cyle prawy njeje.
Zasadnje je kóždy jenož za swoje zadźerženje zamołwity. To płaći tež za staršich a jich dźěći. Dźěći wot staroby sydom lět maja škodu, kotruž su sami zawinowali, tež sami narunać. Je-li dźěćo młódše hač sydom lět abo nima swójske pjenjezy wostanje škodowany na škodźe sedźo. Narunanje škody njemóže cyle jednorje wot staršich žadać. Rukowanje swójby („Sippenhaftung“) potajkim njeeksistuje.
Starši pak su winowaći, swoje dźěćo wotpowědnje starobje a charakterej dźěsća dohladować. Dźěćo, kotrež so napadnje zadźerži abo je husto agresiwne, trjeba wězo intensiwniše dohladowanje hač 17-lětny abo měrne dźěćo. Hustodosć dosaha tam jenož wotpowědne powučenje.
Jeli hrajka so raz hewak jara rozumne 8-lětne dźěćo na twarnišću susoda a přitym twarsku mašinu skóncuje, njemóžetaj so staršej dźěsća chłostać. Mać pak, kotraž swojeho třilětneho hólca w pórclinowym wobchodźe z hamorom hrajkać da, zrani wězo swoju dohladowansku winowatosć. Hdyž je dźěćo překupca škodowało, rukuje tuta mać dla swojeje njekedźbliwosće a ma škodu narunać. Ma-li mać rukowanske zawěsćenje (Haftpflichtversicherung), kotrež tež za škody dźěći pod sydom lětami zastupi, přewza zawěsćernja škodu.
Kedźbu pak: Zawěsćernja naruna jenož škody, jeli staj staršej dźěsća dohladowansku winowatosć zraniłoj. Je na přikład mały Michał susodźic drohotnu wazu skóncował, a staršej hólca swójsku rukowansku zawěsćernju wo narunanje škody prosytaj, praša so zawěsćernja hač stej staršej dźěćo wotpowědnje dohladowałoj. Na tutym městnje činja mnozy fatalny zmylk. Dokelž nochce nichtó přidać, zo njeje dźěćo dosć dohladował, napisaja so zawěsćerni stawiznički wo lubym a měrnym dźěsću, kotrež so přeco jara intenziwnje dohladuje. Zawěsćernja tuž zwěsći, zo njejstej staršej dohladowansku winowatosć zraniłoj a wotpokaza narunanje škody. Tak wostanje susod na škodźe sedźo a w najhóršim padźe skónči so wšitko we zwadźe. Je-li mały Michał hižo znajmjeńša sydom lět stary, smě sej susod narunanje škody direktnje wot hólca žadać. Dokelž pak tutón zawěsće hišće žane abo dosć swójskich pjenjez njezměje, ma susod móžnosć dźěćo wobskoržić. Wusud móže so potom hač do 30 lět dołho spytać wuwjesć.

Namrěwstwo
Po byrgaskim zakoniku přeńdźe ze smjerću zawostajenstwo zemrěteho awtomatisce na namrěwcow. Štó kelko zdźědźi, je tohorunja zakonsce rjadowane.
Namrěwcy su rozrjadowani do namrěwcow prěnjeho do třećeho rjadu. Woprawnjeni k zdźědźenju su najprjedy namrěwcy prěnjeho rjadu. Su to dźěći zemrěteho. Je-li dźěćo hižo zemrěte, přeńdźe woprawnjenje wnučki. Nimo namrěwcow prěnjeho rjadu je tež mandźelski woprawnjeny zamóženje zdźědźić. Staj mandźelskaj w přidobytkowym zhromadźenstwje (Zugewinngemeinschaft) žiwaj byłoj, namrěje mandźelski połojcu zamóženja zemrěteho. Druhu połojcu dóstanu dźěći po samsnych dźělach.
Jeli njeje žadyn potomnik prěnjeho rjadu wjace žiwy abo scyła njeeksistuje, su namrěwcy druheho rjadu woprawnjeni zdźědźić. Staj to staršej zemrěteho a po nimaj jeju potomnicy. Tak móže so stać, zo zawostajenstwo zemrěteho, kotryž njebě ženjeny a sam žane dźěći njeměješe, na dźěći bratra abo sotry přeńdźe. Namrěwcy třećeho rjadu staj dźědaj a wowce zemrěteho a po nimi jich potomnicy kaž ćeta, wuj, kuzenk, kuzina atd.
Zakonski slěd namrěća ma njelěpšiny, kotrymž móže so wotkazar wuwinyć, hdyž z testamentom namrěwsto postaji. Wosebje hdyž so wulke zamóženje zdźědźi, je wažne, wot zakonskeho slěda namrěća njewotwisne rjadowanja postajić. Tak móže wotkazar sam wosobu postajić, kotraž ma zamóženje dóstać. Dale hodźi so w testamenće postajić, štó što ze zawostajenstwa zdźědźi abo komu so što přewostaji.
Z testamentariskim postajenjom móže so zwadam mjez namrěwcami zadźěłać abo za zastaranje mandźelskeho abo optimalne zwužitkowanje namrěwstwoweje bjezdawkoweje sumy (Erbschaftssteuerfreibetrag) zawěsćić.
Testamentariske rjadowanje je na kóždy pad trěbne w situacijomaj, hdyž njejstaj žiwjenskaj partneraj zmandźelenaj a hdyž wotkazar zbrašeneho wobstaruje a po swojej smjerći zastaranje zbrašeneho hižo zarućene njeje (znate jako “Behindertentestament”).
Mandźelskaj mataj móžnosć zhromadny testament postajić, štož je runje potom radźomne, hdyž mataj mandźelskaj zhromadnje dźěći. W testamenće so to tak rjaduje, zo po smjerći prěnjeho mandźelskeho cyłe zamóženje na hišće žiweho mandźelskeho přeńdźe a dźěći hakle po smjerći druheho mandźelskeho zdźědźa.

Dźělne zdźědźenje njeje móžne
Testamenty su pola juristiskich lajkow jara woblubowane. Bohužel pak njeje wšitkim jasne, kak maja so postajenja w testamenće juristisce dokładnje formulować. Tohodla nastanu w praksy při wuwjedźenju samoručnych testamentow husto wulke ćeže, kotrež je chcył wotkazar poprawom z nastajenjom testamenta wobeńć. Wjele ludźi je mjenujcy měnjenja, zo ma so ze zdźědźenjom kaž z darjenjom. Hdyž hodźa so swójske awto dźowce a swójske pjenjezy synej darić, potom to při zdźědźenju tež tak budźe. Cyle tak jednorje pak to njeje. Jednotliwe předmjety móža so jednotliwje rozdarić, ale nic jednotliwje zdźědźić.
Namrěwc abo zhromadnosć namrěwcow (Erbengemeinschaft) so po smjerći wotkazarja awtomatisce z jeho naslědnikom stanje. Cyłe zawostajenstwo wotkazarja w cyłku na namrěwca přeńdźe. To je zakonsce rjadowane.
Chce-li wotkazar, zo jednotliwe předmjety na druheho hač namrěwca přeńdu, dyrbi wón swoju wolu cyle dokładnje do testamenta zapisać. Na přikład dóstanje zběrku drohotnych debjeńkow, kotraž je jenpož dźěl zawostajenstwa, jenož potom wěsta wosoba, hdyž je wotkazar do testamenta napisał, štó jeho zawostajenstwo namrěje a komu debjeńki jako wotkaz (Vermächtnis) přewostaji. Jenož w padźe tajkeje formulacije zmeje žadanje druheje wosoby za debjeńkami přećiwo namrěwcej wuspěch.
Husto hdy pak juristiscy lajcy w swójskim testamenće mjez zdźědźenjom a wotkazanjom prawje njerozeznawaja a swoje wobsydstwo na wšelake wosoby rozdźěla. Postajenja tajkeho testamenta wjedu runu smuhu do zwady z namrěwcami, w najhóršim padźe k wukładźenju testamenta, kotrež so z wolu wotkazarja hižo wjace njekryje.
Kóždy, kotryž chce testament nastajić, měł so wot fachowca poradźować dać, zo by so po smjerći tež jeho wola stała.

Prawidła za kolesowarjow
Wjele staršich podhódnoća strachi, kotrež swojim dźěćom hroža, hdyž su z kolesom na kolesowarskim abo samo na jězdni po puću. Husto widźimy tohodla – wosebje w městach – swójby z kolesami, hdźež jědźetaj staršej prědku a zady a srjedźa dźěćo abo wjacore dźěći. Tak je po měnjenju staršeju strach za dźěćo wobknježujomny. Tola smědźa dźěći docyła z kolesom na kolesowarskim puću abo na jězdni jězdźić?
Po zakonju dyrbja dźěći hač do staroby sydom lět z kolesom na chódniku jěć. Při tym njehraje docyła žanu rolu, hač staj staršej pódla abo nic. Jědźe-li sydomlětne dźěćo z kolesom na chódniku, njerěka to pak, zo smě mać tohorunja na chódniku jěć. Wona smě jenož pódla dźěsća na chódniku běžeć abo dyrbi kolesowarski puć resp. jězdnu wužiwać. Wosom a dźewjeć lětne dźěći smědźa sej wupytać, hač jědu ze swojim kolesom na chódniku abo hižo na jězdni. Po swojich dźesatych narodninach dyrbi dźěćo z kolesom kolesowarski puć abo jězdnu wužiwać.
Štož starši tež husto njewědźa: Při přeprěćenju jězdneje dyrbja dźěći z kolesa zlěsć. To rěka, dźěći njesmědźa cyle jednorje wot jedneho chódnika na druhi z kolesom jěć, ale so po prawidłach za pěšich měć.
W zwisku z kolesowanjom ma so dale wobkedźbować, zo je zakazane bjez dźerženja z kolesom jěć. Kaž dołho ma kolesowar kontrolu nad swojim kolesom, dosaha, zo jedna ruka wodźidło dźerži. Wšako je husto trjeba, wodźidło pusćić, chce-li kolesowar wotbočić. W tutym padźe dyrbi z ruku pokazać, dokal chce. Zakazane pak je, na kolesu sedźo telefonować, SMSsy pisać abo sej na telefonje hrajkać. Kaž pola wodźerja awta słuša telefon do zaka a nic do ruki.

Zaručenje, garantija, kulanca
Je-li po kupowanju twora defekntna abo wukon špatny, ma kupc po byrgarskim zakoniku prawo, zo so njedostatk wotstroni. Wón móže pak tež wot zrěčenja wróćo stupić abo sej nišu płaćiznu žadać. Wuměnjenje za wužiwanje prawow je, zo ma twora hižo wote wšeho spočatka zmylk. Njedostatk sam móže so hakle pozdźišo pokazać. Po zakonju předwidźane dwulětne zaručenje, zo je twora w času jeje/jeho přepodaća bjez njedostatka, płaći jenož za nowe twory a w zrěčenjach mjez předewzaćelom a priwatnikom. Pola trjebanych tworow smě předawar rukowanski čas na lěto wobmjezować. Mjez priwatnikami smědźa so mjenowane prawa ze zrěčenjom cyle wuzamknyć. Twora je po woli zakonjedawarja wot wšeho započatka hubjena, jeli so njedostatk w prěnich šěsć měsach po přepodaću twory pokaza. Po tym dyrbi to kupc dopokazać.
W byrgarskim zakoniku njedawaja rjadowanja nastupajo garantiju. Wona je dobrowólny wukon překupca resp. Producenta, kiž so k tomu přez přidatne zrěčenje zawjaza. Što so garantuje, kak dołho a kajke prawa z toho wurostu, postaja dawar garantije. Kupc měł sej na kóždy pad garantijowe postajenja rozkłasć dać resp. přečitać, zo by tež swójske winowatosće znał. Tak je na přikład kupc noweho jězdźidła winowaty, tute we wěstych wotstawkach we fachowej dźěłarni přepruwować dać, nochce-li přidatny garantijowy škit zhubić.
Kulanca je tohorunja dobrowólny wukon předawarja. Zo by předawar kupca spokojił, zwuporjedźi na přikład tworu bjezpłatne, tež hdyž je rukowanski čas nimo. Na žadyn pad pak sej kupc tajki wukon žadać abo wuskoržić njemóže.
W tójšto wobchodach je móžno, kupjenu tworu w běhu něšto dnjow - zwjetša hač do dweju tydźenjow - zaso wróćić, jeli so tola njelubi abo wulkosć njetrěchi. Wotwisnje wot předewzaća so kupcej potom pjenjezy wróća, dobropis wustaji abo twory so wuměnja. Tež w tajkim padźe jedna so jenož wo kulancu předewzaćela. Je předewzaćel měnjenja, zo hižo žane twory wróćo njebjerje, potom so kupc wobarać njemóže.

Wupowědźenje a što nětko?
W padźe wupowědźenja dźěłoweho městna njedyrbi so jenož spěšnje jednać, ale zdobom dyrbi so měr wobchować.
Wupowědźi dźěłodawar dźěłopřijimarjej, ma so bjez komdźenja wo móžnej skóržbje wupowědźenskeho škita dla (Kündigungsschutzklage) přemyslować. Wšojedne, z kotreje přičiny je so wupowědźił, abo hač je dźěłodawar wupowědźensku dobu (Kündigungsfrist) dodźeržał, skóržba ma w běhu třoch tydźenjow po wupowědźenju pola dźěłoweho sudnistwa předležeć.
Hakle w procesu wupowědźenskeho škita dla (Kündigungsschutzprozess) so rozsudźi, hač bě wupowědźenje płaćiwe abo njeskutkowne. W procesu ma dźěłodawar přičiny wupowědźenja přednjesć a je tež dopokazać.
W padźe wupowědźenja ze zawodnych přičin (betriebsbedingte Kündigung) ma dźěłodawar přidatnje rjec, hač je socialnu wuběr přewjedł a kajke kriterije je nałožował. Wobkedźbować maja so čas zawodnjeje přisłušnosće, staroba, winowatosć financielneho zastaranja (Unterhaltsverpflichtung) abo tež ćežke zbrašenje. Tak ma młody dźěłopřijimar, kotryž hisće dołho w zawodźe njedźěła a druhich financielnje zastarać njetrjeba, lěpše socialne daty. Todhodla so zwjetša jako prěni ze zawodnych přičin pušći. Dźěłodawar smě pak jenož dźěłopřijimarjow mjez sobu přirunać, kiž přirunujomne dźěło wukonjeja. Na přikład njesmě so sekretarka z kucharjom přirunać.
Je-li dowěra mjez dźěłodawarjom a dźěłopřijimarjom přez sudniski proces tak poćerpjeła, zo njeje nawrót na stare dźěłowe městno za dźěłopřijimarja přicpějomny, wostanje sudniske dojednanje (Vergleich) jako posledni a častodosć najlěpši wupuć za wobě stronje. W tajkim dojednanju móže na přikład rjadowane być, zo so za wupowědźeneho dźěłowy poměr skónči a dźěłodawar jako zarunanje za zhubjene dźěłowe městno wotnamakanje płaći.
Na žadyn pad njeměł dźěłopřijimar w zwisku z wuprajenym abo hrožacym wupowědźenjom lochkomyslnje zwonkasudniske dojednanje (außergerichtlicher Vergleich) w formje zběhnjenskeho zrěčenja abo podobneho podpisać. Dźěłodawar njesmě sej podpismo wunuzować. Dźěłopřijimar měł sej w tajkej situaciji čas za wobmyslenje žadać a so prawnisce poradźować dać.

Pućowanske prawo
Runje hdyž jězbu w pućowanskim běrowje knihujeće, je trěba, poskitki dokładnje přirunować. Sće-li so za jedyn poskitk rozsudźili, měli so wšitke daty a podaća z kataloga do přizjewjenskeho formulara za pućowanje (Reiseanmeldungsformular) přewzać. Dale słušeja wšitke přidatne dojednanja do formulara.
Po knihowanju žadajće sej kopiju interneho knihowanskeho wobkrućenja (interne Buchungsbestätigung). Wot zarjadowarja pućowanja dóstanjeće potom pućowanske wobkrućenje (Reisebestätigung). To je waše wopismo wo wotzamknjenju zrěčenja. Kontrolujće tute wopismo dokładnje nastupajo płaćiznu, přenocowanja, jědź, wulěty, hdy ma so jězba zapłaćić atd. Nimo toho dyrbi pućowanske wobkrućenje wo prawach a winowatosćach w padźe njedostatkow a wo času płaćiłowsće informować.
Prjedy hač smě sej zarjadowar pućowanja pjenjezy žadać, dyrbi wam zawěsćenske pismo za pućowanje (Reise-Sicherungsschein) přepodać. Tute škita w padźe insolwency zarjadowarja, zo so wam pjenjezy za jězbu njezhubja. Njedóstanjeće tajke pismo, dyrbiće hakle po zakónčenju jězby płaćić.
Stejiće-li na lětanišću a waš lět so jara zapozdźi abo njemóža was sobu wzać, dokelž je lětadło přepjelnene, maće prawo na zarunanje. Wysokosć zarunanja wotwisuje wot čakanskeho časa a dołhosće lěta. Čim dlěši je lět, čim dlěje je pasažěrej přicpějomne na wotlět čakać. Zapozdźi so waš krótkolět na přikład wo wjace hač pjeć hodźin a lětadłowa towaršnosć ma zapozdźenje zamołwić, móžeće sej dospołne zarunanja žadać. Při pawšalnych jězbach maće prawo na zniženje płaćizny, jeli so wotlět wo wjace hač štyri hodźiny přesunje. Zapozdźenje wo wosom hodźin pola lěta přez Atlantik pak njeje njedostatk.
Su so waše wačoki zhubili, njewotpowěduje hotel wopisanju w katalogu abo serwis je špatny, móža tute njedostatki k zniženju płaćizny wjesć. Wažne je přeco, zo na městnje pohóršk zwurazniće a zo so njedostatki hnydom wotstronić spytaja. Njezabudźće tež wšitko dokumentować.
Swoje žadanje za zniženjom płaćizny dyrbiće najpozdźišo měsac po zakónčenju jězby zarjadowarjej zapodać. W padźe rozkory dyrbja so žadanja w běhu dweju lět po zakónčenju jězby sudnistwu přednjesć.

Wuměna wuzamknjena
W času lětneje abo zymskeje wupředanje namakamy na wabjenskich taflach abo na kasowych bonach husto pokiw: „Potuńšene twory su wot wuměny wuzamknjene“. Wjele kupcow ale bohužel tež předawarki husto hdy woznam pokiwa dokładnje njeznaja.
Tak so zawěsće druhdy stanje, zo maja nowe potuńšene cholowy hižo po prěnim nošenju puknjeny šow. Cholowy wróćo donjesć? Wězo nic, wšako steji tola na kasowym bonje, zo je redukowany produkt wot wuměny wuzamknjeny. A spytaš-li tola swoje zbožo z wuměnu, tak storčiš hustodosć na předawarku, kiž wuměnu runje z tuteje přićiny wotpokaza. Z prawom?
Wězo nic! Jeli kupiš sej produkt ze zmylkom, móžeš stajnje wot překupca wotstronjenje zmylka abo samo cyle nowy produkt jako narunanje žadać. Hdyž njeje reparatura abo wuměna twory móžna abo kupcej přicpějomna, stejitej dwě móžnosći k dispoziciji: Pak smě kupc wot zrěčenja wróćo stupić - w tutym padźe dóstanje pjenjezy a woteda skóncowany produkt - abo kupcej so płaćizna zniži. Potom płaći překupc přiměrjeny dźěl płaćizny wróćo a kupc sej produkt ze zmylkom zdźerži.
Čehodla pak potom pokiw na wabjenskich taflach abo kasowych bonach? Wotmołwa je cyle jednora: Pokiw płaći jenož za wuměnu tworow, kotrež su bjez zmylka. Njelubi-li so kupcej potuńšena twora z někajkeje přičiny pozdźišo wjace, nima žanu móžnosć, tworu wuměnić abo sej pjenjezy wróćo žadać. Wotpokazanje wuměny sćěhuje ze znateho prawidła „pacta sunt servanda – zrěčenja maja so dodźeržeć“.
Zwonka wupředanje so w mnoho wobchodach twory bjez zmylka wuwzaćnje přeměnja, njeleži-li datum nakupa hišće pře daloko wróćo a je-li twora w stawje, w kotrymž hodźi so hišće dale předać. Tutón dobrowólny serwis překupca je jako kulanca znaty.
Wupředań so přewjedźe, zo bychu so składy prózdnili a wšitke twory tak spěšnje kaž móžno wotbyli. A dokelž wuměna tworow z kulancy wupředani runjewon njetyje, překupcy hižo z wšeho spočatka swoje potuńšene produkty jako „wot wuměny wuzamknjene“ deklaruja.

Prawe zadźerženje po wobchadnym njezbožu
Po wobchadnym njezbožu měła so policija informować, a je-li trěba, tež nuzowy lěkar. Njeje trěbne policiju wołać, hdyž je wěcna škoda minimalna. Tak je po lochkim dótknjenju wonkowneho špihela abo storkawy a po njewidźomnej škodźe jenož wuměna personalijow wažna. Mnohe awtowe zawěsćernje a awtowe kluby wudawaja wosebity formular za wobchadne njezboža (Unfallbogen), kotryž měł so hišće na městnje njezboža wupjelnić. Wobstarajće sej tajki formular a składujće jón w swojim awće. Njepodpisajće pak nihdy někajke pismo přećiwnika abo wuznaća winy.
Kóždy přez wobchadne njezbožo škodowany, wšojedne kak wulki je swójski podźěl winy na njezbožu a kajke su škody, ma prawo, sej z pomocu prawiznika swoju škodu wot přećiwnika njezboža zarunać dać. Wažne je, zo hnydom po njezbožu fachowca skontaktuje. Prawiznik móže potom dokładnje rjec, kotre škody hodźa so w kotrej wysokosći zarunać.
Njeje hódnje, zo so kóžda wěcna škoda wot wěcywustajneho posudźuje. Hornja hranica za bagatelowe škody leži pola něhdźe 750 eurow. W padźe bagateloweje škody dosaha předwobličenje kóštow fachoweje dźěłarnje. Kedźbu w hraničnych padach!
Zarunać hodźa so wšitke škody, kotrež z njezboža rezultuja. To móža być kóšty za sporjedźenje jězdźidła; pola totalneje škody (sporjedźenje płaći wjace, hač je jězdźidło hódne) hódnota za znowawobstaranje wozydła, zbytna hódnota znjezboženeho wozydła wotličena; kóšty wěcywustojneho a prawiznika; kóšty najateho awta resp. zarunanje, zo njebě za čas sporjedźenja žane awto k dispoziciji; hódnotne pomjeńšnje wozydła (Wertminderung); kóšty za wotwjezenje awta; pola totalneje škody kóšty za wot- a za přizjewjenje wozydła, za nowe policajske znamjenja, za wotstronjenje znjezboženeho wozydła; dalše wěcne škody (drasty, předmjety w awće); kóšty za financowanje noweho awta; pawšala za přidatne wudawki wot 25,00 EUR do 30,00 EUR; wšitke ze zranjenja ćěła slědowace přidatne kóšty, bólny pjenjez, zarunanje za wupad zasłužby atd.
Njedajće so na žadyn pad bjez prawniskeje porady wot zawěsćernje přećiwnika k dojednanjam nuzować.

Skazanje na policiju
„Wy nochceće wuprajić? Tak skazamy was za jutře na policajski prezidij!“ Tute a podobne hroženja słyšimy husto wot komisarow z telewizije, njeje swědk abo wobwinjeny hnydom zwólniwy k wuprajenju. Prawa wotmołwa na hroženje by poprawom była: „Žadyn problem. Wy směće mje tak husto, kaž chceće na prezidij skazać. Ja wěm, zo njetrjebam přindź a wuprajić.“
Fakt je mjenujcy, zo njeje nichtó winowaty na skazanje policije reagować, hdyž njeje runje njeskutka dla wobwinjeny a policija jeho jako tajkeho nachwilnje na policajski rewěr sobu wozmje. Dale njetrjeba nichtó pola policije wuprajić, wšojedne hač je jako swědk abo jako wobwinjeny prošeny. Jeničce podaće personalijow - mjeno, adresa, datum poroda atd. - je winowatosć. Za to njetrjeba so potrjecheny na policajskim rewěrje wosobinsce přizjewić. Tu dosaha ertna, pisomna abo telefoniska informacija na policiju.
We wšelakich situacijach je samo radźomne doma wostać a ničo wuprajić, wosebje jeli-zo je potrjecheny jako wobwinjeny skazany. Potrjecheny měł so w předpolu radšo ze zakitowarjom dorěčeć, prjedy hač před policiju njepřemyslene wuprajenja čini. W tutym zwisku hraje prawo, zo njetrjeba so nichtó sam poćežować, wulku rolu.
Skazanja na policiju njejsu potajkim zwjazowace. Hinak wupada to pola skazanjow na sudnistwo abo k statnemu rěčnikej. Tajke skazanki maja so na wědomje brać a tutym dyrbiće sćěhować. W najhóršim padźe matej statny rěčnik a sudnistwo móžnosć wosobje pokutny pjenjez napołožić abo k wuprajenju nuzować.